تبلیغات
آموزش ادبیات سوم راهنمایی - درس چهاردهم پرتو امید
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ : adab3vom
نویسندگان
نظرسنجی
به طور کلی معلم ها رو چقدر دوست دارید ؟











آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
آموزش ادبیات سوم راهنمایی
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
دوشنبه 25 دی 1391 :: نویسنده : adab3vom

درس چهاردهم پرتو امید

درس چهاردهم                          پرتو امید

قالب شعر : غزل

شعر از : حافظ

بیت 1:

یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور                     کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

معنی :

نگران نباش، یوسف گم شده دوباره به سرزمین و وطن خود بر می‌گردد و خانه‌ی غم و اندوه، روزی به شادی تبدیل می‌شود.

لغت :

کنعان : نام شهری در فلسطین قدیم که وطن، یعقوب، پدر یوسف، بود. / احزان : جمع حزن، اندوه‌ها

آرایه‌ها :

تلمیح به داستان حضرت یوسف و حسادت برادران او که یوسف را به چاه افکندند و پدرش یعقوب از شدّت دوری او نابینا شد. / یوسف و کنعان : مراعات نظیر / کلبه احزان؛ اضافه‌ی تشبیهی / کلبه‌ی احزان و گلستان : تضاد

نکته دستوری :

گم گشته : صفت مشتق – مرکّب / گلستان : مستند (چگونه شود؟ = گلستان مسند) / باز آید : فعل پیشوندی

بیت 2 :

ای دل غم دیده حالت به شود، دل بد مکن                      وین سر شوریده، باز آید به سامان غم مخور

معنی :

ای دل غمگین ناراحت نباش، زیرا حالت بهتر می‌شود و این فکر آشفته، دوباره، آرام و قرار می‌یابد.

لغت :

غم دیده : غمگین / به : بهتر / شوریده : آشفته / سامان : آرام و قرار، نظم

آرایه :

ای دل غم دیده : منادا / دل : تشخیص و مجاز از شاعر یا هر انسان دیگر / دل بد مکن : کنایه از نگران نباش / سر : مجازاً فکر و خیال / دل و سر : مراعات نظیر

نکته دستوری :

غم دیده : صفت مشتق – مرکّب / به : صفت تفضیلی / شوریده : صفت مشتق / سامان : ساده / وین : مخفف و این

بیت 3 :

دور گردون، گر دو روزی بر مراد ما نرفت             دائماً یکسان نباشد حال دوران، غم مخور

معنی :

اگر گردش روزگار، مدّتی مطابق میل و آرزوهای ما نبود، نگران باش، زیرا همیشه وضع و حال روزگار به یک شکل نیست. (روزی هم مطابق میل ما خواهد شد)

لغت :

دور گردون : گردش روزگار (گردون : گردون : آسمان) / دو روزی : مدّتی کم / مراد : آرزو، هدف / دائماً : همیشه

آرایه‌ها :

تکرار «د» و «ر» واج آرایی / گر و بر : جناس

نکته دستوری :

دو روزی : قید زمان / دائماً : قید زمان / یکسان : مسند

بیت 4 :

هان، مشو نومید، چون واقف نه ای از سر غیب              باشد اندر پرده، بازی‌های پنهان غم مخور

معنی :

آگاه باش و نا امید نشو، زیرا از رازهای پنهان خداوند (لطف نهانی خدا) باخبر نیستی و یقین بدار که در پشت پرده دور از چشم من و تو بازی‌هایی می‌گذرد که بر ما آشکار نیست.

لغت :

هان : آگاه باش / واقف : آگاه، باخبر / سر : راز / سرّ غیب : راز الهی

نکته دستوری :

هان : شبه جمله (صوت) / نه ای ( = نیستی) : فعل اسنادی منفی / چون : پیوند وابسته ساز / اندر (= در) : حرف اضافه

بیت 5 :

ای دل، ار سیل فنا بنیاد هستی برکند                    چون تو را نوح است کشتیبان، ز توفان غم مخور

معنی :

ای دل، اگر فنا و نابودی اساس هستی تو را دگرگون کند ، چون یاور و یاوری مانند حضرت نوح (ع) داری، ناراحت نباش.

لغت :

فنا : نابودی / بنیاد : اساس، اصل / ار : مخفف اگر

آرایه :

دل : تشخیص / سیل فنا : اضافه تشبیهی (سیل : مشبهه و فنا : مشبّه به) / بنیاد هستی بر کند : کنایه از نابودی / تلمیح به داستان حضرت نوع (ع) / سیل و کشتیبان و توفان و نوح : مراعات نظیر / تکرار «ت» و «ن» در مصراع دوم : واج آرایی

نکته دستوری :

برکند : فعل پیشوندی / کشتیبان : مشتق ( «بان» پسوند محافظت است) / را : فک اضافه : (کشتیبان تو) / توفان : متمّم و «ز» حرف اضافه

بیت 6 :

در بیابان گر به شوق کعبه، خواهی زد قدم                     سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان، غم مخور

معنی :

وقتی که در بیابان به آرزوی رسیدن به کعبه، گام بر می‌داری، اگر خار مغیلان (رنج و سختی راه) تو را آزرده کرد، غمگین نباش زیرا دیدار کعبه، به کشیدن این رنج‌ها می‌ارزد.

لغت :

شوق : میل، اشتیاق / مغیلان : گیاه خاردار که میوه ای شبیه باقالا دارد، این کلمه در اصل «امّ غیلان» بوده است، به معنی مادر دیوها و غولان؛ چون در قدیم فکر می‌کردند که دیوها و غول‌های بیابانی زیر این بوته‌ها پنهان می‌شوند و مسافران و اهل کاروان را گمراه می‌کنند.

آرایه‌ها :

در و گر : جناس / بیابان و خار مغیلان : مراعات نظیر / سرزنش کردن خار مغیلان : تشخیص

مفهوم کلی : برای رسیدن به معشوق واقعی (خدا) باید تمام رنج و سختی را تحمّل کرد.

بیت 7 :

اگر چه مقصد بسیار دور است و جای اقامت کاروان بسیار خطرناک است، ناراحت نباش، زیرا هر راهی پایان و انتها دارد.

لغت :

بس : بسیار / مقصد : هدف / بعید : دور / کان : مخفّف که آن / گر چه : مخفّف اگر چه

آرایه‌ها :

راه، بعید و پایان : مراعات نظیر / تکرار «ی» و «ن» در مصراع دوم : نغمه حروف / نیست و نیست : تکرار

نکته دستوری :

فعل «است» بعد از واژه‌ی «بعید» به قرینه لفظی حذف شده است. / دو فعل «نیست» در مصراع دوم، به معنی «وجود نداشتن» به کار رفته‌اند و فعل غیر اسنادی هستند؟ یعنی فقط به نهاد نیاز دارند. / است به معنی می‌باشد : مضارع اخباری

بیت 8 :

حافظا، در کنج فقر و خلوت شب‌های تار                         تا بود وردت دعا و درس قرآن، غم مخور

معنی :

ای حافظ تا وقتی که در گوشه‌ی درویشی و تنهایی شب‌های تاریک، دعا و قرآن می‌خوانی، نگران و غمگین نباش.

لغت :

کنج : گوشه، زاویه / خلوت : تنهایی / ورد : ذکر و دعای زیر لب (با واژه‌ی ورد : گل سرخ اشتباه نشود)

آرایه :

ورد و دعا و قرآن : مراعات نظیر / در و درس : جناس / تار و تا : جناس

توجه :

کنج فقر به معنی «گوشه خانه درویشی» اضافه تشبیهی نیست، بلکه اضافه استعاری است که در سال‌های آینده می‌خوانید.

نکته دستوری :

حافظ : منادا و «ا»، حرف ندا / بود : فعل مضارع اخباری ( = می‌باشد) / «ت» در ورد : مضاف‌الیه (ورد تو) در کنج فقر و خلوت شب‌های تار : متمم قیدی است.

 

تاریخ ادبیات

حافظ : خواجه شمس‌الدین محمد، حافظ شیرازی معروف به لسان‌الغیب، از بزرگ‌ترین شاعران غزل سرای ایران و جهان است که در قرن هشتم می‌زیست. گفته‌اند چون قرآن را از بر داشت، «حافظ» تخلّص گرفت. آن چه از محتوای شعر حافظ به دست می‌آید. تسلّط وی به زبان عربی و تبّحر او در علوم مختلف است. دیوان او سرشار از آموزه های عرفانی حکمت الهی است. آرامگاه او در باغ زیبایی در شمال شهر شیراز واقع شده که به «حافظیّه» معروف است.

برای مشاهده بقیه درس به ادامه مطلب در زیر مراجعه فرمائید.

خود ارزیابی:

1- چه چیزی پذیرش سختی‌ها را برای حافظ آسان کرده است.

این که اوضاع عوض می‌شود و احوال روزگار دائماً یکسان نیست.

2- چرا انسان نباید در رویارویی با مشکلات نا امید شود ؟

زیرا از اسرار الهی آگاهی ندارد و چه بسا در مشکلات ، خوبی و خیری نهفته باشد.

3- انسان عاقل در برابر حوادث و مشکلات زندگی ، چگونه باید رفتار کند ؟

با خون سردی ، تدبیر و هوشیاری ، در صدد حلّ مشکلات برآید.

4. ...................................................

 

دانش‌های زبانی و ادبی

نکته اول :

گاه برخی کلمات معنا و مفهومی شبیه یک جمله دارند که با آن‌ها « شبه جمله » می‌گویند مثل « هان : آگه و بر حذر باش » ، « آفرین : خوب کاری کردی » ، « اه : ناراحتم ، بدم آمد » ، « کاش : آرزو می‌کنم » ، « خدایا : ای خدا ، با تو هستم ، به من توجّه کن »

نکته : هر منادایی ، یک جمله و یک شبه جمله حساب می‌شود .

نکته : شبه جمله‌ها ، فقط جملات استثنایی یک جزئی می‌سازند. جملاتی که نهاد و گزاره ندارند.

نکته دوم :

به نام شعری شاعر که معمولاً در بیت آخر شعر « تخلّص » و به بیتی که تخلص در آن آمده است ، « بیت تخلّص » می‌گویند . تخلّص یعنی خلاص و رهایی یافتن . گویی که شاعر با سرودن و نوشتن بیت تخلّص از بند سخن آزاد می‌شود. تخلّص مثل نام و امضای شاعر است که در پایان شعرش می‌آید.

 

کار گروهی

1- درباره پیام‌های این غزل گفت و گو کنید.

بهبودی اوضاع و به سامان شدن احوال ، یکسان نبودن گردش روزگار ، نا امید نشدن از لطف و رحمت الهی ، اعتماد و اعتنا به پیامبران الهی ، تحمّل دشواری‌های زندگی ، تمام شدن هر راه و کاری ، همدمی با دعاها و آیات قرآن

2- از دیوان حافظ ، غزلی را انتخاب کنید و بخوانید و دلایل انتخاب آن را توضیح دهید.

بر عهده خود دانش  آموزان

3- با مشورت و همفکری اعضای گروه ، درباره‌ی کارهای مفیدی که می‌تواند برای نسل‌های آینده ماندگار باشد ، گفت و گو کنید.

بر عهده خود دانش آموزان

4 .....................................

 

نوشتن :

1- چهار بیت تخلّص از چهار شاعر بنویسید.

بیدل این کم همّتان بر عزّ و جاه             فحرها دارند و عاری بیش نیست   

( عبدالقادر بیدل دهلوی )

سعدی به روزگاران مهری نشسته بر دل             بیرون نمی‌توان کرد الّا به روزگاران

                                                                                          ( شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی)

زنوای مرغ یا حق بشنو که در دل شب                           غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهریارا

                                                                                          (محمّد حسین بهجت تبریزی )

راز ، نهان دار و خمش ، ور خمشی تلخ بود                     آن چه جگر سوزه بود ، باز جگر سازه شود

                                                                                          (مولانا جلال‌الدین محمد بلخی)

2- چند نمونه از شبه جمله‌ها را از درس‌های قبلی بیابید و بنویسید

ملکا ذکر تو گویم / ای ابوذر / کاش من هم عبور تو را دیده بودم / هلا روز و شب ، فانی چشم تو / هی بیا با من بران این خرس را

3- دو نمونه ضرب‌المثل از درس بیابید.

یوسف گم گشته باز آید به کنعان ، غم مخور / دائماً یکسان نباشد حال دوران ، غم مخور

4- با ترکیب های زیر  جمله بسازید.

دور گردون – شوق کعبه – درس قرآن – خلوت شب

دور گردون : درو گردون ، عزّت و ذلّت دهد

شوق کعبه : شوق کعبه را در قطرات اشک کاروان حجّاج می‌توان دید

درس قرآن : یکی از برنامه های آموزشی قدیم ، درس قرآن و حفظ قرآن بوده است.

خلوت شب : خلوت شب از بهترین ساعات راز و نیاز و مناجات با پروردگار است.

5- دو پیام از شعر حافظ را به انتخاب خود بنویسید.

دائماً یکسان نباشد حال دوران ، غم مخور / هیچ راهی نیست کان را نیست پایان ، غم مخور

6- درباره امید و امیدواری تحقیق کنید و سخنی با بیتی در همین زمینه ، پیدا کنید و بنویسید.

بعد نومیدی بسی امیدهاست                                از پس ظلمت ، دو صد خورشیدهاست

در نومیدی بسی امید است                                   پایان شب سیه ، سپید است

نومید مشو مگو که امید نماند                                کس در غم روزگار ، جاوید نماند

7- املا

در املای کلماتی که تلفّظ آن‌ها با املایشان تفاوت دارد ، دقّت کنید مثل : بالاخره ، بالعکس ، بالفعل ، بالاجبار ، بالطّبع ، بالفطره

 





نوع مطلب : فصل پنجم : اخلاق و زندگی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 08:11 ب.ظ
همه چیز عالی فقط در مصراعی دوم بیت پنج منظور از حضرت نوح خداوند هست و یعنی وقتی خداوند پشت و پناهت هست نگران و غمگین نباش وگرنه اینهمه پیامبر چرا فقط به این پیامبر اشاره کردند.
خیلی خیلی سپاسگزارم از وبلاگ عالی شما.
یکشنبه 3 بهمن 1395 08:41 ب.ظ
very good
مطالبتون خوب بود فقط به روزش کنید
شنبه 25 دی 1395 07:05 ب.ظ
عالی بود خیلی خیلی ممنونم
سه شنبه 7 دی 1395 05:05 ب.ظ
مطلبتون خیلی خوبی ولی یه یه چیز بدش اینه که نمیتونم از روش کپی بگیرم
شنبه 4 دی 1395 08:58 ب.ظ
جمعه 3 دی 1395 06:45 ب.ظ
لطفا نهاد و گزاره همه اضافه کنید
دوشنبه 29 آذر 1395 07:03 ب.ظ

عالی بود
دوشنبه 29 آذر 1395 06:45 ب.ظ
خدا خیرتون بده. عاااالللیییییی بود
دوشنبه 29 آذر 1395 06:33 ب.ظ
عالییی بود مرسییی
دوشنبه 22 آذر 1395 05:52 ب.ظ
خیلی خوب بود ممنون
شنبه 20 آذر 1395 07:07 ب.ظ
سلام واقعا وبلاگتون عالیه اصلا حرف نداره من به هر سایتی مراجعه کردم مثل وبلاگ شما کامل وعالی نبود فقط میتونم بدونم منبع کدوم کتاب یا هر چیز دیگه ایه
پنجشنبه 18 آذر 1395 11:23 ق.ظ
That was very nice and helpful for me .I can say just this sentences.thank for all
سه شنبه 16 آذر 1395 04:10 ب.ظ
عالی بود مرسی
یکشنبه 14 آذر 1395 07:16 ب.ظ
سلام
ممنون ازت که چنین مطالب خوبی میزارید
شنبه 13 آذر 1395 07:29 ب.ظ
دستتون درد نکنه ..من کلاس نهم هستم و خیلی ب دردم خورد...ازتون واقعا تشکر میکنم
دوشنبه 8 آذر 1395 07:35 ب.ظ
دورود بخاطر مطالبتون سپاس گذارم
شنبه 6 آذر 1395 08:04 ب.ظ
عااااالی یود
شنبه 6 آذر 1395 01:52 ب.ظ
جمعه 5 آذر 1395 01:26 ب.ظ
ممنون خیلی بدردم خورد
جمعه 5 آذر 1395 01:24 ب.ظ
عالی بودش مرسی
جمعه 5 آذر 1395 01:24 ب.ظ
عالی بودش مرسی
سه شنبه 2 آذر 1395 05:43 ب.ظ
واو یعنی محشرین مخصوصا به خاطر آرایه های ادبی خیلی مفید بود ممنونم واقعا
سه شنبه 2 آذر 1395 05:43 ب.ظ
واو یعنی محشرین مخصوصا به خاطر آرایه های ادبی خیلی مفید بود ممنونم واقعا
دوشنبه 1 آذر 1395 02:22 ب.ظ
وری گود عالی بود مرسیییییییییییییییییییییی
شنبه 29 آبان 1395 12:10 ق.ظ
عالییییی بود خیلیییییییی ممممنووووووونننننننم
پنجشنبه 20 آبان 1395 03:38 ب.ظ
خیلییییییییییییییییییییی ممنون
یکشنبه 16 آبان 1395 02:17 ب.ظ
ممنون ولی قبل ازدورگردون.... گربهار عمر بود ولی کل ممنون
یکشنبه 16 آبان 1395 02:15 ب.ظ
سه شنبه 23 شهریور 1395 04:35 ب.ظ
[تفکر]
دوشنبه 20 اردیبهشت 1395 08:50 ب.ظ
سلام خیلی ممنون بابت وقتی که می زارید و زحمتی که می کشید.
می خواستم بگم شما بیت هفتم فقط معنی اش رو گذاشتین و متن اصلی شعر رو ننوشتید.
اگر مایل بودید اصلاح کنید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


نمایش نظرات 1 تا 30
 
 
برچسب ها
پیوندها
آخرین مطالب